“`html
Category: News
भारत-पाकिस्तान द्वन्द्व: साँचो शान्ति र सहयोगको समय आयो
भारत र पाकिस्तानबीचको शताब्दीय द्वन्द्व हाम्रो दक्षिण एसियाली क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो त्रासदी हो। मैले वर्षौंदेखि यो मुद्दालाई नजिकबाट हेर्दै आएको छु, र म विश्वास गर्छु कि यो चक्रिय हिंसाको चक्र अब टुटाउनै पर्छ। हालका सीमा तनावहरू, जस्तै २०१९ को पुलवामाबाट बेलाकोट हवाइ आक्रमण, ले दुवै देशका लाखौं नागरिकहरूलाई भय र अनिश्चिततामा डुबाएको छ। यो केवल सैन्य टकराव होइन, यो आर्थिक अवरोध, सामाजिक विभाजन र युवा पुस्ताको भविष्यको विनाश हो।
मलाई लाग्छ, दुवै देशका नेताहरूले आफ्नो अहंकार त्यागेर वार्ताको टेबलमा बस्नुपर्छ। किनकि शत्रुता कायम राख्दा दुवै राष्ट्रहरूले आफ्नो सम्भावनालाई कुर्बान दिइरहेका छन्। भारतको बढ्दो अर्थतन्त्र र पाकिस्तानको युवा जनशक्तिले सँगै मिलेर क्षेत्रीय शक्ति बन्न सक्छ। तर, जबसम्म कश्मीर जस्ता विवादहरूको समाधान हुँदैन, यो सपना अधुरो रहनेछ। हामीले यो अवसरलाई गुमाउन सक्दैनौं। यो मेरो दृढ विश्वास हो कि साँचो परिवर्तन अबै सम्भव छ, यदि हामी साहसिक कदम चाल्छौं।
सन्दर्भ र पृष्ठभूमि
१९४७ को विभाजनले भारत र पाकिस्तानलाई जन्म दियो, तर यसले कश्मीर जस्ता अनसुल्झिएका विवादहरू पनि छोड्यो। चार युद्धहरू—१९४७, १९६५, १९७१ र १९९९—ले लाखौं जीवन लियो र सीमाहरूमा रगतको नदी बगायो। १९७१ को युद्धले बंगलादेशलाई जन्म दियो, तर पाकिस्तानको हारले बदला भावनालाई बलियो बनायो।
२००८ को मुंबई आक्रमण र २०१६ को उरी आक्रमण जस्ता घटनाहरूले पाकिस्तानलाई आतंकवादको अखाडाको रूपमा चित्रण गरे। भारतले सर्कुलर हेडलाइन नीति अपनायो, जसले तनाव बढायो। दुवै देश परमाणु शक्ति सम्पन्न छन्, जसले कुनै पनि द्वन्द्वलाई विश्वव्यापी संकट बनाउन सक्छ। यी घटनाहरूले देखाउँछन् कि पुरानो दृष्टिकोणले मात्र समस्याको समाधान गर्दैन। मलाई लाग्छ, इतिहासले हामीलाई सिकाउँछ कि संवाद नै एकमात्र बाटो हो।
मुख्य तर्क
मेरो केन्द्रीय तर्क यो हो: भारत र पाकिस्तानले तत्काल व्यापक संवाद सुरु गर्नुपर्छ, कश्मीर सहित सबै विवादहरूको स्थायी समाधानका लागि। यो केवल कूटनीतिक औपचारिकता होइन, यो दुवै राष्ट्रको अस्तित्वको प्रश्न हो। विश्व बैंकका अनुसार, सीमा तनावले दुवै देशको जीडीपी २-३ प्रतिशतले घटाउँछ। यदि सहयोग हुन्छ भने, दक्षिण एसिया विश्वको सबैभन्दा गतिशील क्षेत्र बन्न सक्छ। यो तर्कले हामीलाई आर्थिक, सामाजिक र रणनीतिक लाभ दिन्छ। म विश्वास गर्छु कि यो परिवर्तनले लाखौं जीवन बचाउनेछ र समृद्धिको नयाँ युग सुरु गर्नेछ।
समर्थक तर्कहरू र प्रमाणहरू
पहिलो तर्क: आर्थिक सहयोगले दुवै देशलाई फाइदा पुर्याउँछ। स्टकहोम इन्टरनेसनल पीस रिसर्च इन्स्टिच्युट (एसआईपीआरआई) का अनुसार, भारतको सैन्य खर्च २०२३ मा ८१ अर्ब डलर र पाकिस्तानको ११ अर्ब डलर पुग्यो। यो रकम शिक्षा र स्वास्थ्यमा लगाउँदा गरिबी हटाउन सकिन्थ्यो। उदाहरणस्वरूप, भारत-पाकिस्तान व्यापार २०१२ मा २.५ अर्ब डलर थियो, तर तनावले यो शून्यमा झर्यो। यदि सामान्य हुन्छ भने, यो ३७ अर्ब डलर पुग्न सक्छ, विश्व व्यापार संगठनको अनुमानअनुसार।
दोस्रो तर्क: क्षेत्रीय स्थिरता। अमेरिका र चीनबीच प्रतिस्पर्धा छ, तर उनीहरूले व्यापार वार्ता गर्छन्। युरोपेली युनियनले शत्रु राष्ट्रहरूलाई एकीकृत गर्यो। दक्षिण एसियामा साझा ऊर्जा परियोजना जस्तै CASA-१००० ले ३ करोड मानिसलाई बिजुली दिन सक्छ। भारतको १४० करोड र पाकिस्तानको २४ करोड जनसंख्या सँगै मिल्दा विश्व बजारमा चुनौती दिन सक्छ।
तेस्रो तर्क: जनमत। पिवी इंटरनेशनलको सर्वेक्षणले देखाउँछ कि ६० प्रतिशत भारतीय र ७० प्रतिशत पाकिस्तानी शान्ति चाहन्छन्। क्रिकेट विश्वकप २०१९ मा भारत-पाकिस्तान खेलले दर्शाउँछ कि खेलले सीमाहरू मेटाउँछ। यी प्रमाणहरूले देखाउँछन् कि सहयोग सम्भव छ र आवश्यक छ। हामीले यो अवसरलाई उपयोग गर्नुपर्छ।
चौथो तर्क: आतंकवादविरुद्ध साझा लडाइँ। पाकिस्तानले लश्कर-ए-तैयबा जस्ता समूहहरूलाई नियन्त्रण गरेर भारतको विश्वास जित्न सक्छ। संयुक्त राष्ट्रको रिपोर्टअनुसार, साझा खुफिया साझेदारीले ९/११ जस्ता आक्रमण रोक्न सक्छ। यी तर्कहरूले मेरो स्थिति बलियो बनाउँछन्।
विपक्षी दृष्टिकोणहरूको सम्बोधन
वैध चिन्ताहरू स्वीकार गर्दै: पाकिस्तानका धेरैले भन्छन् कि भारत कश्मीरमा आक्रमक छ र संवादले आतंकवादलाई प्रोत्साहन दिन्छ। भारतका कट्टरपन्थीहरूले पाकिस्तानलाई अविश्वसनीय ठान्छन्, किनकि मुंबई जस्ता आक्रमणहरूले घाउ दिएको छ। यी चिन्ताहरू जायज छन् र बेवास्ता गर्न सकिँदैन।
मेरो खण्डन: यी समस्याहरू संवादबाट नै सम्बोधन हुन्छन्। २००१-२००८ को शान्ति प्रक्रियाले व्यापार बढायो र हिंसा घटायो। आतंकवादविरुद्ध शर्तसहितको वार्ता सम्भव छ, जसरी अमेरिका-तालिबान वार्ता भयो। यसले मेरो तर्कलाई कमजोर बनाउँदैन, बरु मजबुत बनाउँछ। हामीले विश्वास निर्माणका लागि स-साना कदम चाल्न सक्छौं।
के परिवर्तन हुनुपर्छ
नेताहरूले तत्काल संवाद सुरु गर्नुपर्छ: कश्मीरमा तटस्थ पर्यवेक्षक राख्नुहोस्, सीमा व्यापार पुन: सुरु गर्नुहोस्। भारतले सैन्य अभ्यास घटाउनुपर्छ, पाकिस्तानले आतंकी शिविरहरू ध्वस्त गर्नुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय, विशेष गरी संयुक्त राष्ट्र र अमेरिकाले मध्यस्थता गर्नुपर्छ।
हामी पाठकहरूको भूमिका: शान्ति अभियानमा सहभागी हुनुहोस्, सामाजिक सञ्जालमा सकारात्मक सन्देश फैलाउनुहोस्। हाम्रो साझा मूल्य—समृद्धि र मानवता—लाई प्राथमिकता दिऔं। यो परिवर्तन आजै सुरु गर्न सकिन्छ। हाम्रो जिम्मेवारी छ यसलाई साकार पार्न।
जलवायु परिवर्तन जस्ता साझा चुनौतीहरूले हामीलाई एकजुट हुन बाध्य बनाउँछन्। हामीले ढिलो गर्न सक्दैनौं।
समापन विचारहरू
भारत-पाकिस्तान द्वन्द्वको चक्रबाट फर्केर हामीले सहयोगको नयाँ अध्याय लेख्नुपर्छ। यो केवल दुई देशको होइन, दक्षिण एसियाको भविष्य हो। इतिहासले माफ गर्छ यदि हामी साहस देखाउँछौं।
मलाई विश्वास छ कि शान्त दक्षिण एसिया विश्व शान्तिको आधार बन्न सक्छ। हाम्रो साझा जिम्मेवारीले हामीलाई एकजुट गरोस्। यो सपना होइन, सम्भावना हो। हामीले यसलाई साकार पारौं।
“`
